Tarihi Yapıda Demir Malzemenin Korunma İlkeleri
Demir Malzemelerde Korozyon ve Koruma Süreci
Demirin en önemli bozulma nedeni korozyondur. İnsanlar bu durumu genellikle pas olarak adlandırır. Özellikle yapı elemanlarında pas ciddi hasarlara yol açar. Bu nedenle uzmanlar konuyu dikkatle ele alır.
Paslanma zaman içinde yavaş ilerler. Buna rağmen süreç sonunda büyük sorunlar ortaya çıkar. Öncelikle demirin kütlesi azalır. Ardından kesit kayıpları oluşur. Bunun yanında çevredeki yapı elemanları da zarar görür.
Dökme demir ile dövme demir korozyona farklı tepkiler verir. Dökme demir daha yüksek direnç gösterir. Buna karşılık dövme demir paslandığında yüzeyden parçalar kopar. Bu durum kesitin küçülmesine yol açar.
Dökme demirde farklı bir tablo ortaya çıkar. Pas oluşsa bile malzeme dış ölçülerini büyük ölçüde korur. Bu nedenle yüzey ilk bakışta sağlam görünür. Dökme demirin mikro yapısındaki grafit, fosfor ve karbür bu direnci sağlar.
Dövme demir düşük karbon oranı sayesinde yüksek mekanik dayanım sunar. Ayrıca çeliğe kıyasla daha yavaş paslanır. Buna rağmen yapısal sistemlerde kullanılan demir elemanlar büyük risk taşır. Çünkü bu elemanlar sürekli yük altında çalışır. Bu durum müdahaleyi zorlaştırır. Bazı durumlarda onarım imkânsız hale gelir.
Tarihi Yapılarda Demirin Malzemelerle İlişkisi
Tarihi yapılarda demir farklı malzemelerle temas eder. Öncelikle demir, başka demir elemanlarla birleşir. Perçin, bindirme ve bükme bu bağlantıları oluşturur.
Bunun yanı sıra demir, kurşun ve bronz gibi metallerle temas kurar. Ayrıca taş, tuğla ve kireç harcı gibi kârgir malzemelerle ilişki içinde yer alır. Son olarak ahşap elemanlar demirle doğrudan temas eder.
Bu temas türleri korozyon riskini doğrudan etkiler. Bu nedenle uzmanlar her ilişki biçimini ayrı ayrı inceler.
Korozyon Türleri
Kârgir yapılarda demir dört ana korozyon türüyle karşılaşır. İlk olarak açıkta kalan yüzeylerde atmosfer kaynaklı korozyon gelişir. İkinci olarak farklı metallerin teması galvanik korozyonu tetikler.
Üçüncü olarak demir ile kârgir malzeme arasındaki boşluklar aralık korozyonuna yol açar. Son olarak ahşap ile temas eden demir elemanlarda kimyasal korozyon ortaya çıkar. Özellikle nem bu süreci hızlandırır.
Koruma ve Onarım Aşamaları
Uzmanlar koruma çalışmalarına ortam analizini yaparak başlar. Ardından korozyonun türünü ve yayılımını belirler. Daha sonra metal yüzeydeki pas ürünlerini tanımlar.
Devamında ekip yüzeyi mekanik veya kimyasal yöntemlerle temizler. Böylece aktif korozyon sürecini durdurur. Sonraki aşamada metal elemanları onarır. Gerekli durumlarda güçlendirme uygular.
Ardından uzmanlar metal yüzeyine koruyucu kaplamalar uygular. Eğer hasar ileri seviyedeyse ekip elemanı yeniden üretir. Bu kararı yapının güvenlik durumu belirler.
Duvar Sistemlerinde Alınan Önlemler
Duvar sistemlerinde yer alan gergi ve kenetler nemden etkilenir. Zamanla pas oranı artar. Bu durumda ekip bazı elemanları yenileriyle değiştirir.
Ancak korozyon sınırlı kaldığında farklı bir yol izler. Önce yüzeyi temizler. Ardından onarım yapar. Son olarak koruyucu kaplama uygular.
Ayrıca basit önlemler etkili sonuçlar sağlar. Uzmanlar ara yüzeylere yalıtım malzemeleri yerleştirir. Böylece metal ile çevre arasındaki temas kesilir.
İki demirin birleşim noktalarında gevşeme sık görülür. Bu nedenle ekip bağlantı elemanlarını sıkılaştırır. Farklı metallerin temas ettiği alanlarda yalıtım kullanır. Böylece galvanik korozyonun önüne geçer.
Sonuç olarak düzenli bakım büyük önem taşır. Periyodik kontroller korozyon riskini azaltır. Bu yaklaşım yapı ömrünü uzatır.